Zoals gebruikelijk omvat de nieuwste versie 2007 van het befaamde Band-in-a-Box muziekprogramma zo'n 50-tal nieuwe functies en verbeteringen. Die zijn natuurlijk niet allemaal even belangrijk, maar er zijn wel degelijk een paar die ronduit opzienbaren mogen heten. Daaronder de RealDrums en nog belangrijker de Audio Chord Wizard, de Reharmonist-functie en in de Soloist worden de solo's beinvloed door de melodie. We laten ze hieronder redelijk uitgebrei de revue passeren, samen met nog wat kleinere verbeteringen...
In plaats van de standaard midiklanken is het nu mogelijk om een echte drummer in het spel te brengen. Niet in de vorm van een enkele sample, maar een stuk van acht maten met alle variaties van dien. Vooral bij de toepassing van brushes en bij de cymbals maakt het aardig wat verschil, wat trouwens ook de hele song een een levendiger karakter meegeeft. Synchronisatie aan het tempo blijft behouden zodat ook veranderingen tijdens playback mogelijk zijn.
Er worden een flink aantal drumstijlen meegeleverd, maar deze kunnen ook door anderen worden geleverd en eveneens zelf worden gemaakt uit normale Wav-files. Dat wordt dus weer lekker knutselen... Allemaal goed nieuws voor degenen die sterk leunen op het ritme bij hun improvisaties. Degenen die een Megapak aanschaffen krijgen de gehele bibliotheek aan stijlen meegeleverd. Het blijft trouwens ook mogelijk om de midi-klanken toe te passen - bijvoorbeeld op langzamere computers, de verdere werkwijze blijft hetzelfde.
Was het in voorgaande versies al mogelijk om uit midi-files de akkoorden te extraheren, de nieuwe Audio Chord Wizard is inderdaad een echte tovenaar. Stop een audio-cd in je cdrom-speler of laadt een Wav- of een mp3-file en je ziet na verloop van tijd niet alleen de betreffende akkoorden op je scherm verschijnen, maar ook de toonsoort en het tempo, terwijl de aansluitende pianorol-notatie een groot deel van de gespeelde noten laat zien. Allemaal geweldige hulpmiddelen bij verdere bewerking.
Het goed harmoniseren van een melodie is voor veel muziekanten een flinke uitdaging, want het vergt een behoorlijke kennis van de mogelijke akkoordenschema's en daarbij ook de nodige ervaring. Met de reharmonist-functie stel je het genre in - bijvoorbeeld 'bossa nova' of 'jazz swing' en eventueel de stijlvariaties en na een analyse van de song geeft Band-in-a-Box een suggestie voor de toonsoort en rest slechts het indrukken van de knop 'OK -Reharmonize'.
Je kunt daarbij kiezen tot een nieuwe akkoordprogressie per maat, enkele maten of de gehele song. Er is een dialoogvenster dat de mogelijkheden van 'best to worse' laat zien en door die te beluisteren kun je door voor jou best klinkende keuze maken. Dit is een goed voorbeeld hoe het programma een encyclopedie aan theoretische muziekkennis interactief ter beschikking stelt - vanuit de veronderstelling dat de gebruiker goede oren aan zijn hoofd heeft. Het is zoals al eerder gezegd een muzikantenprogramma.
Een typisch voorbeeld van een gedurig op onderdelen verbeteren van het programma is het oefenvenster (Practice Window) waarin alles is samengebracht dat bij de muzikstudie van nut kan zijn. Dat is bijvoorbeeld de gehoortraining, Metronome, CopyMe, de 101 Riffs serie, een transponeerfunctie voor Eb en Bb instrumenten en het oefenen van breaks en 'trade fours'. Ook kunnen hier lessen en lesprogramma's in worden opgenomen en verwijzingen naar mappen met oefensongs.
Op allerlei gebieden zijn verder kleinere verbeteringen doorgevoerd. Zo is het nu mogelijk om in de Soloist een genre te kiezen, zodat je niet een ellenlange lijst hoeft door te lopen. Een belangrijke verbetering bij dit onderdeel is verder ook dat een solo behalve door de onderliggende akkoorden ook in meer of mindere mate door de melodie kan worden beinvloed. Een en ander afhankelijk van de gegeven stijl. Ook de Melodist kan op genre worden gefilterd.
Naast het 'renderen' van BiaB-files naar Wav is het nu ook mogelijk dit direct naar mp3 te doen, ook in batches, dus met meerdere songs tegelijk. De keyboard wizard is uitgebreid naar een midi keyboard en biedt niet alleen beginners een leuke gimmick, maar is ook nuttig voor een snelle invoer voor notatie-doeleinden. Ook bij deze notatie zijn trouwens diverse kleinere verbeteringen. Evenals een lagere 'latency' (vertraging) bij DXi en VSTi.
Wie het programma uitsluitend toepast voor het genereren van een begeleiding zal misschien niet zoveel behoefte hebben aan een opgrade. De verbetering door de RealDrums zal voor velen daarvoor niet genoeg gewicht in de schaal leggen. Maar voor wie wat actiever met z'n muziek en met improvisatie bezig wil zijn biedt deze versie 2007 beslist enkele opzienbarende en boeiende functies. Het betrekkelijk lage bedrag dat met een upgrade gemoeid is lijkt me in zo'n geval alleszins welbesteed...
De naam kon niet beter gekozen zijn, want het programma stelt op afroep inderdaad een heel orkest ter beschikking. In feite zelfs honderden orkesten met alle mogelijke bezettingen en bovendien in staat om in evenzoveel stijlen te spelen. Omdat het geheel op midi-aansturing is gebaseerd volgen daaruit ook de grote voordelen van dat protocol, zoals goede notatiemogelijkheden, onbeperkte wijziging van toonsoort en tempo zonder enig verlies in kwaliteit, eenvoudige aanpassing van essentiële parameters (plaatsing in het stereobeeld, galm en andere effecten, volume) en een vrije keuze (ook achteraf) van de toe te passen instrumenten.
Natuurlijk gelden eveneens de nadelen van midi: een instrument klinkt niet beter dan de implementatie ervan op de eigen computer. Is dat een goedkope geluidskaart dan moet u niet verwachten dat het resultaat veel meer is dan de 'muziek' van speelgoedinstrumenten. Bovendien zullen typisch akoestische instrumenten als saxofoons en vooral de menselijke stem er altijd heel bekaaid afkomen. Daarbij moet echter worden aangetekend dat het programma zo'n 16(!) versies terug werd opgezet om 'slechts' een adequate begeleiding te verzorgen, ook al is het tegenwoordig uitgebreid met een hele reeks fantastische functies.
Het (basis)principe is eenvoudig: geef van een bepaalde song de begeleidingsaccoorden in en het programma bouwt daaruit een complete begeleiding met bijvoorbeeld piano, bas, drums en gitaar. Zowel de muziekstijl, de toonsoort als het tempo kan vooraf (of zo u wilt zelfs achteraf) naar eigen verkiezing worden ingesteld. De aldus ontstane song (die overigens steeds met kleine - deels instelbare - variaties wordt afgespeeld) kan vervolgens ook als een midi-file worden vastgelegd. Vanaf versie 10 is het echter tevens mogelijk om hieruit eenvoudig een digitale audiofile (in het gebruikelijke Windows wave-formaat) aan te maken.
De loop-functie werd met ingang van versie 12 nog weer verbeterd, waarmee het nog eenvoudiger is geworden om een bepaalde passage desnoods eindeloos te herhalen. Ook is het mogelijk om bijvoorbeeld alleen een middelste chorus voor een solo van onbepaalde lengte te blijven herhalen totdat men de song met een enkele muisklik weer naar het eindchorus of een eindmaat schakelt. Verder is het transponeren van de gehele song of bepaalde delen ervan met de zogeheten Quick Song Transpose vereenvoudigd door het toepassen van nieuwe Hot Keys.
Tevens werd een handige mogelijkheid ingebouwd voor gebruikers die BiaB benutten als studiehulp of begeleiding bij een akoestisch instrument. Via een op de geluidskaart aangesloten microfoon kan hiervan namelijk meteen een synchroon gesampelde opname op de harde schijf van de computer worden opgeslagen. Min of meer per muisklik of met een enkele toets. Want een eenvoudige bediening blijft bij het programma voorop staan. Toch begint juist hier een knelpunt te onstaan, want het aantal functies en instellingen is inmiddels zo groot geworden dat een flinke studie van het handboek steeds vaker noodzakelijk blijkt.
Zo is er een erg handige digitale tuner waarmee men zowel electrische gitaren als, door middel van een microfoon, akoestische instrumenten zuiver kan stemmen. Voor iedereen van belang is verder de intensieve gehoortraining die ook al tot de mogelijkheden behoort. Van alle uitgewerkte songs kunnen verder handzame 'leadsheets' worden afgedrukt, met behalve de accoorden ook de melodielijn van een enkel chorus. Aan de steeds uitgebreider notatie-mogelijkheden kunnen daarbij inmiddels ook gitaar-diagrammen (in drie verschillende smaken) werden toegevoegd.
Voor drummers-in-spé was het altijd al aardig hoe men het gehele assortiment aan percussie-instrumenten in een afbeelding kon oproepen en er met de muis op 'slaan'. Het is nu echter ook mogelijk om gebruik te maken van de namen van gewone toetsen in de afbeelding en zo met behulp van het toetsenbord een drumpartij te spelen. Belangrijker echter zijn de constante verbeteringen in de gitaarstijlen (toch al een sterk punt in BiaB) en de zogenaamde 'embelishment' van de melodielijn. Dit zijn kleine ritmische en melodische veranderingen die een stuk een levendiger karakater kunnen verlenen, met name wanneer de melodie noot-voor-noot werd ingegeven.
Vooropgesteld dat BiaB nooit beoogde om een midi-player te zijn is de ondersteuning van midi wel steeds krachtiger geworden. Akkoorden worden hierbij geïnterpreteerd door de in versie 11 geintroduceerde Chord Wizard, waarbij de midi-file zelf wordt afgespeeld in de Melody-track. Dit geeft een forse en tegelijk functionele uitbreiding van het programma voor hobby- en professionele muzikanten. Tegelijk is ook de StyleMaker verbeterd en is het nu mogelijk om vanuit een bestaande midi-file een nieuwe BiaB-stijl te destilleren. Helemaal automatisch of, voor de meer gevorderde gebruiker, door het zelf instellen van de passende parameters.
Door de ondersteuning van de General Midi 2-standaard zijn in principe naast de reeds bestaande 128 GM-instrumenten nu ook evenveel varianten aan te sturen. Daarvoor moet het keyboard of de midi-module dit natuurlijk wel aan boord hebben, maar dat zal bij de nieuwere lichting zeker het geval zijn. Zoals bij de goedklinkende virtuele VSC3 van Roland - die als speciale aanbieding gratis wordt meegeleverd. Alle stijlen - en dat betreft zowel de 24 ingebouwde als de externe stijlen - werden inmiddels vernieuwd en verbeterd. En de demosongs die worden meegeleverd geven daar goede voorbeelden van.
Eerder geimplementeerde voorzieningen betroffen de Soloist en de Melodist en daarmee kun je het programma ook als een volwaardige muziek-generator beschouwen voor song prototyping. Maar natuurlijk ook om plezierig klinkende melodietjes te creëren die uitstekend voor websites of andere multimedia-toepassingen zijn te gebruiken. De snelheid en eenvoud waarmee een nieuwe song kan worden gegenereerd is ideaal, ook bijvoorbeeld voor openbare multimedia-toepassingen, want dit zijn zonder meer composities die volledig rechtenvrij zijn en dus door iedereen onbeperkt kunnen worden toegepast.
Vooral de Melodist maakt het ons wel erg gemakkelijk omdat hiermee met een minimum aan inspanning en kennis een begeleiding en melodie, intro en eindspel en zelfs een titel kan worden vervaardigd. Voor wie daar misschien weinig vertrouwen in heeft raad ik aan om gewoon eens de proef op de som te nemen. Bij de aanvullende Soloist kan ook de noot-dichtheid worden ingesteld, hetgeen kan leiden tot beter beheersbare en rustiger solo's, welke ook beter zijn weer te geven als notatie. Deze laatste kan trouwens ook via het clipboard naar andere applicaties worden overgebracht.
Een verbetring met ingang van versie 2004 is het feit dat het programma nu volledig op een 32-bits 'engine' is gebaseerd. Typisch iets wat zich 'onder de motorkap' afspeelt, maar dat zich naar de gebruiker zal manifesteren in de vorm van een stabieler programma dat voor de ingewikkelder functies waarbij veel rekenwerk te pas komt aanmerkelijk sneller zal zijn. Dit zal vooral bij onderdelen als de Melodist en Soloist merkbaar zijn, maar ook bij andere onderdelen wordt steeds meer rekenwerk verricht. Hopelijk zullen ook problemen die soms met Windows XP ontstonden hiermee tot het verleden behoren.
Ook wordt in toenemende mate gebruik gemaakt van softwarematige synthesizers, waarbij veel in het DXi plugin-formaat zijn uitgevoerd. Deze kunnen nu rechtstreeks door BiaB worden aangstuurd, dus zonder tussenkomst van midi-hardware of speciale midi-drivers. Ditzelfde geldt ook voor de softsamplers zoals de Virtuele Soundcanvas (VSC3) van Roland die veel gebruikers als klankbron voor BiaB en andere midiprogramma's toepassen. Wel is natuurlijk een speciale DXi plugin-uitvoering nodig. Veel ervan zijn gratis of voor weinig geld op het internet te vinden. In het bonuspack wordt ook een DXi VSC meegeleverd.
Een nogal verrassende nieuwe toepassing is die van (audio) Vocal Harmony, welke wordt gerealiseerd met behulp van de technologie van TC-Helicon. Hiermee zijn bijvoorbeeld de juiste noten bij te trekken uit een hier en daar vals ingezongen partij, met als referentie de (midi)begeleiding. Ook kan hiermee een compleet vierstemmig achtergrondkoor worden gegenereerd. Het begint al aardig te lijken op de mogelijkheden van een hardwarematige vocorder, die dit echter in realtime voor elkaar krijgt - maar dan wel tegen een vele malen hogere prijs.
Omdat zowel concept als uitvoering wel enige studie behoeft is er een aparte tutorial voor dit onderdeel beschikbaar. Er zijn verschillende presets en op het instelscherm zie je de vier sets sliders waarmee elke stem van het vierstemmige koor kan worden aangepast. Met de slider 'gender' kan daarbij een stem mannelijker of vrouwelijker gemaakt worden. Denk er wel om dat alle veranderingen worden uitgevoerd op de oorspronkelijke wave-file, dus maak hiervan eerste een backup met bijvoorbeeld de toevoeging 'master'.
Men heeft zoveel mogelijk vastgehouden aan de oorspronkelijke opzet van het interface zoals dat voor de allereerste versies gold. BiaB draaide toen nog niet onder Windows en men paste vooral toetscombinaties toe. Die gelden voor een deel nog steeds, want er is immers niets zo vervelend als tijdens het werken met een programma mis te grijpen en het is bovendien voor muzikanten ontworpen en niet specifiek voor computerfreaks. Toch ontkwam men niet aan regelmatige aanpassingen, bijvoorbeeld bij de langzamerhand vele opties en instellingen.
Dit heeft men handig opgelost door deze samen vanuit een hoofdvenster in deelvensters onder te brengen. Het interface heeft er dus veel functies bijgekregen, maar door een zorgvuldige toepassing van vrij grote, kleurige ikonen is het geheel toch redelijk overzichtelijk. Er zijn daarbij ook nog verschillende kleurenschema's toe te passen of men kan een eigen schema aanmaken. Het neemt niet weg dat vooral nieuwe gebruikers beslist rekening moeten houden en wat vaker in de (voortreffelijke) handleidingen zullen moeten duiken.
Het programma biedt langzamerhand zoveel mogelijkheden dat alleen al het opsommen daarvan vele pagina's zou vullen. Wie meer wil weten moet daarom zeker een kijkje nemen op de zeer informatieve site van PGMusic, waar overigens nog veel meer praktische en leerzame programma's te vinden zijn. Bij aanschaf van het programma kun je naast een beknopte papieren handleiding overigens ook beschikken over een voorbeeldige digitale helpfile en verschillende goede tutorials voor de meer specifieke toepassingen, met daarnaast duidelijke instructie-videos op cd-rom...
JSSS staat voor Jazz Scale Suggester System en is een hulpprogramma voor jazz-improvisators. Na het ingeven van het akkoordenschema van een song suggereert het met behulp van kunstmatige intelligentietechnieken, muziektheoretische afleidingen en een flinke dosis praktijkervaring welke toonladders in de improvisatie kunnen worden gebruikt. Een snelle en handige manier om zo'n akkoordenschema in te geven is om gebruik te maken van de voorziene BiaB file import...
| Nonchalant Morning |
| Another Morning |
| Dreaming away |
Hieronder drie uiteenlopende fragmenten waarbij BiaB als begeleiding fungeerde bij mijn eigen tenorsax. Deze werd door het programma direct digitaal opgenomen, met daaraan voorafgaand een analoog mengpaneel om de verschillende signalen goed in balans te krijgen. Het geheel werd sterk gecomprimeerd tot 'streaming mp3' met 64 kbits/sec om uw netverkeer zoveel mogelijk te beperken.
| Foolish Sax |
| All of me |
| Saxy Sax |
T e r u g