Jazz etc... The Blues
Het bluesgevoel... |
What Are The Blues? |
Rhythm & Blues, een boeiend muziekgenre |
Klezmer, joodse blues?
Het bluesgevoel
Met het zo eenvoudig neergeschreven begrip 'blues' hebben we het niet alleen maar over een muziekvorm, maar over een wereld, een leefwijze, een sfeer en een heleboel verschillende uitingsvormen. 'I got the blues' zegt iemand die het niet meer ziet zitten, maar hoewel gezongen blues vaak hun inspiratie uit diepe treurnis putten omvatten ze ook de kracht om al die ellende te ondergaan. Bovendien hebben de basale bluesklanken van weleer aan de wieg gestaan van ontelbare uitbundige nazaten, waarbij bijvoorbeeld ook een Jimy Hendrix of Janis Joplin en ja, zelfs Elvis Presley, voor het voetlicht verschijnen.
De vraag wat de blues nu precies zijn is net zo onbeantwoordbaar als die wat jazz is. Louis Armstrong gaf op zo'n vraag ooit ten antwoord: 'Lady, als u dat moet vragen zult u het nooit kunnen begrijpen'. Sommige schrijvers omzeilen het probleem door in details in te gaan op wat de blues níet zijn, maar de beste manier is in mijn optiek om voorbeelden te geven van alle verschillende invloeden en stromingen en deze dan ook te laten horen. Vanaf de oudste gezongen blues tot rockbeat en zydeco, van Big Bill Broonzy tot Magic Slim en van de legendarische Bessie Smith tot Bonnie Raitt. De blues moet je voelen en ondergaan...
De blues is immers niet alleen een muziekvorm, maar vooral een gevoel en gevoelens zijn voor iedereen nu eenmaal anders. Op eigen houtje ervaren dus, maar waar vind je je voorbeelden? Buiten platen en cd's uiteraard vooral op het internet, zoals het allegaartje op Blues World en BluesWeb. Het speciale bluesgevoel is beslist ook aanwezig op de Blue Highway en wie dan nog niet genoeg heeft kan een van de links uitproberen op Blues Link. Een prima eerste gids op dit omvangrijke gebied is verder het boek 'Blues voor Dummies' (ISBN 90-430-0055-8, Addison-Wesley).
Je kunt natuurlijk ook uitgaan van hetgeen de blues in elk geval niet zijn. Zo laat het bluesgevoel zich beslist niet combineren met champagne en een nieuwe BMW... 'Most Blues transportation is a Greyhound bus or a southbound freight train'.
What Are The Blues?
If you are new to Blues music, or like it but never really understood the why and wherefores, here are some very fundamental rules:
1. Most Blues begin with: "Woke up this morning..."
2. "I got a good woman" is a bad way to begin the Blues, unless you stick something nasty in the next line like, "I got a good woman, with the meanest face in town."
3. The Blues is simple. After you get the first line right, repeat it. Then find something that rhymes - sort of: "Got a good woman with the meanest face in town. Yes, I got a good woman with the meanest face in town. Got teeth like Margaret Thatcher and she weigh 500 pound."
4. The Blues is not about choice. You stuck in a ditch, you stuck in a ditch... ain't no way out.
5. Blues cars: Chevys, Fords, Cadillacs and broken-down trucks. Blues don't travel in Volvos, BMWs, or Sport Utility Vehicles. Most Blues transportation is a Greyhound bus or a southbound freight train. Jet aircraft and state-sponsored motor pools ain't even in the running. Walkin' plays a major part in the Blues lifestyle. So does fixin' to die.
6. Teenagers can't sing the Blues. They ain't fixin' to die yet. Adults sing the Blues. Adulthood means being old enough to get the electric chair if you shoot a man in Reno. ("Just to see him die")
7. Blues can take place in New York City but not in Hawaii or anywhere in Canada. Hard times in Minneapolis or Seattle is probably just clinical depression. Chicago, St. Louis, Kansas City, Memphis, and 'Nawlins are still the best places to have the Blues. You cannot have the Blues in any place that don't get rain. (ie; Phoenix)
8. A man with male pattern baldness ain't the Blues. A woman with male pattern baldness is. Breaking your leg 'cause you were skiing is not the Blues. Breaking your leg 'cause a alligator be chompin' on it is.
9. You can't have no Blues in an office or a shopping mall. The lighting is wrong. Go outside to the parking lot and sit by the Dempsy Dumpster.
10. Good places for the Blues (a) highway (b) jailhouse (c) empty bed (d) bottom of a whiskey glass.
11. Bad places for the Blues (a) Nordstrom's (b) Art gallery openings (c) Ivy League institutions (d) Golf courses.
12. No one will believe it's the Blues if you wear a suit, 'less you happen to be an old person, and you slept in it.
13. Do you have the right to sing the Blues? YES, if: (a) you're older than dirt (b) you're blind (c) you shot a man in Reno (d) you can't be satisfied. NO, if: (a) you have all your teeth (b) you once were blind but now can see (c) the man in Reno lived (d) you have a 401K or trust fund.
14. Blues is not a matter of color. It's a matter of bad luck. Tiger Woods cannot sing the Blues. Sonny Liston could have. Ugly white people also got a leg up on the Blues.
15. If you ask for water and your darlin' gives you gasoline, it's the Blues. Other acceptable Blues beverages are: (a) cheap wine (b) rot gut whiskey (c) muddy water (d) black coffee. The following are NOT Blues beverages: (a)Perrier (b) Chardonnay (c) Snapple (d) Slim Fast (e) Scotch
16. If death occurs in a cheap motel or a shotgun shack, it's a Blues death. Stabbed in the back by a jealous lover is another Blues way to die. So is the electric chair, substance abuse and dying lonely on a broken-down cot. You can't have a Blues death if you die during a tennis match or while getting liposuction.
17. Some Blues names for women: (a) Sadie (b) Big Mama (c) Bessie (d) Fat River Dumpling.
18. Some Blues names for men: (a) Joe (b) Willie (c) Little Willie (d) Big Willie.
19. Persons with names like Michelle, Amber, Jennifer, Debbie, and Heather can't sing the Blues no matter how many men they shoot in Reno.
20. Blues Name Starter Kit: (a) name of physical infirmity (Blind, Cripple, Lame, etc.) (b) first name (see above) plus name of a fruit (Lemon, Lime, Peach, etc.) (c) last name of a President (Jefferson, Johnson, Fillmore, etc.). For example: Blind Lemon Jefferson, Pegleg Lime Johnson or Cripple Peach Fillmore, etc.
21. I don't care how tragic your life is: if you own a computer, you cannot sing the blues, period. Sorry.
Rhythm & Blues, een boeiend muziekgenre
De term 'Rhytm & Blues' stamt uit 1947, maar de voorgeschiedenis ervan gaat natuurlijk terug op de 'blues' en die stammen al van voor 1900. Uit het samengaan van verschillende invloeden - blues, gospelsongs, ritmes uit Afrika en Cuba, marsmuziek, ragtime en andere pianostijlen - ontstond in New Orleans iets wat vanaf 1917 als 'jazz' bekend werd. Deze groeide sterk uit na de exodus vanuit New Orleans naar Chicago in de 20er jaren en leidde tenslotte tot de swingperiode van de big bands.
Tegelijk ontwikkelde zich min of meer parallel echter een eenvoudiger muziekvorm zonder uitgesproken 'hot jazz' elementen, maar waarin vooral de blues, samen met de gospel, figureerde. Behalve zang en gitaar werden allengs ook meer instrumenten toegepast, zoals mondharmonica, piano, bas en drums. De acoustische gitaar uit de folkblues transformeerde daarbij in een electrische en het gebied breidde zich uit van de zuidelijke staten (Memphis, Atlanta, St. Louis) tot aan Chicago toe.
Het was toen nog steeds puur zwarte muziek die werd verspreid op zogenaamde 'race-records' die uitsluitend in de zwarte gemeenschappen werden verkocht. De jazz had zich inmiddels meer status verworven en was ontdekt als dé dansmuziek voor ook blanke teenagers. Naast de zwarte orkesten als van Count Basie en Duke Ellington ontstonden ook de immens populaire orkesten met blanke orkestleiders, zoals Benny Goodman en Glenn Miller.
De R&B-tegenhanger in de 40er jaren was in zekere zin het orkest van Louis Jordan die de swing- en showelementen koppelde aan een opzwepende boogie woogie-achtige speelstijl. Deze manier van spelen werd bekend als 'jump blues' en trok weer anderen aan zoals Joe Turner, Jimmy Witherspoon en vooral T-Bone Walker. Ook in die periode waren er weer onmoetingen met de jazz, o.a. met het orkest van Lionel Hampton en de saxofonisten Earl Bostic en Illinois Jacquet.
Waar in de jazz de bebop een steeds complexer speelstijl ontwikkelde, bleef de rhythm & blues primair een dansbare muziek. In de 50er jaren zien we weer een versterkte invloed van de gospelsongs bij zangers en zangeressen zoals Ray Charles en Dinah Washington, hetgeen ook min of meer het begin van de 'soul music' markeerde. Terwijl in New Orleans zich een locale swing-variant ontwikkelde die in de persoon van zanger en pianist Fats Domino tot een ongekend succes leidde.
Daarmee richtte zich ook de grote platenmaatschappijen zich op het genre en werd de weg vrijgemaakt voor de 'rock en roll', waaraan ook zulke uiteenlopende figuren als Chuck Berry, Little Richard en Jimi Hendrix, en in toenemende mate ook blanke performers als Bill Haley, Jerry Lee Lewis en natuurlijk Elvis Presley hebben bijgedragen. Ook gevestigde bluesfenomenen als B.B. King, Muddy Waters en Big Joe Turner bleven echter hun bijdragen leveren.
Tegelijkertijd echter werd er als het ware een zwart tegenoffensief gestart door het invloedrijke label 'Motown' van Berry Gordy. Dit leverde een enorm breed scala aan muzikale ontwikkelingen op, dat zich uitstrekte van Diana Ross en The Supremes, Aretha Franklin, James Brown, Otis Redding, The Temptations en Ike en Tina Turner. Het werd daarmee ook weer de stem van zwart Amerika, al kreeg ook hier de commercie de overhand en verwijderde men zich steeds meer van de soul...
Todd's Vintage R&B Page - www.thepeaches.com/music/randb/
The Internet Home for Classic Soul and R&B - www.davidnathan.com/
R&B Music Primer (UK) - www.rhythmandtheblues.org.uk/
Soul Music - http://web.mit.edu/leonide/www/soul/
Google Directory - http://directory.google.com/Top/Arts/Music/Styles/Rhythm_and_Blues/
Rhythm & Blues Foundation - www.rhythm-n-blues.org/
Klezmer, joodse blues?
De oorsprong van de klezmer-muziek is eenduidig genoeg: vanuit het joodse chassidisme ontstaan om in een religieuze extase te raken werd het uiteindelijk een traditionele joodse volksmuziek zoals die in Oost Europa werd gespeeld. De 'klezmorims' (muzikanten) speelden tijdens de diverse feesten binnen de joodse gemeenschap en vooral bij bruiloften kwam er geen eind aan de snelle dansmuziek, die werd afgewisseld met weemoedige blues-achtige melodiën. Maar dat was slechts het begin... Deze muziekvorm behoorde nu immers tot de seculiere kant van de joodse traditie en kende daarmee ook niet de verboden die de religie aanhingen...
Omdat de 'klezmorims' in feite rondreizende muzikanten waren werden van elke gemeenschap en cultuur gemakkelijk elementen overgenomen en zo ontstond er een wederzijdse beïnvloeding tussen klezmer en zigeunermuziek en de traditionele muziek van de Balkan, waar met name de prachtige Roemeense 'doina's' er voor een goed deel op aansloten. De joodse emigratiegolf naar de US bracht ook een vermenging met allerlei jazz-elementen met zich mee, terwijl de jazz er op zijn beurt door werd beïnvloed (hetgeen bijvoorbeeld bij Benny Goodman en de in zijn band spelende trompettist Ziggy Elman duidelijk hoorbaar is).
Omstreeks 1975 vindt een soort herondekking van de klezmer-muziek plaats en dat was mede te danken aan de exhibitionistische Argentijnse klarinettist Giora Feidman die de grenzen van de klezmer duidelijk tracht te verleggen. Te ver, vinden sommigen, maar een feit blijft dat zijn showmanschap en de merkwaardige klanken uit zijn klarinet wel tot grote bekendheid hebben geleid. Er zijn er echter meer die aan de wieg van de klezmer-rivival hebben gestaan zoals de klarinettisten Dave Terras en Naftule Brandwein, de Klezmer Conservatory Band en de Klezmatics, die beiden optraden ook met violist Itzhak Perlman.
Omdat klezmer zoveel elementen in zich heeft opgenomen is het muziektechnisch wat lastig te duiden, al zijn er duidelijk verschillende stromingen te onderkennen: deels sterk verbonden met gezongen oude Jiddische liederen, ook wel met het joodse theater, de klezmer als pure volksmuziek, als een losse verbinding met de meer hoffelijke Weense en Hongaarse muziek en met de jazz. Op de site van de universiteit van Berkeley en Klezmershack van Ari Davidow lees je meer over. Wel is het zo dat wie er van heeft leren houden meteen weet wanneer hij/zij klezmer te horen krijgt.
