Benny Carter overleed op zaterdag 13 juli op 95-jarige leeftijd en daarmee is een van de laatste der grote jazzmuzikanten uit de bigbandperiode en de grote solistentraditie heengegaan. Weliswaar na een buitengewoon aktief muzikaal leven dat maar liefst bijna 80 jaar omvatte. Bij hem dan ook niets van de zaken die helaas de jazzwereld zo vaak negatief kleuren - geen drugs, geen drank en vooral geen kapsones. Hij bezat een gesoigneerde bescheidenheid, die ook iemand als Teddy Wilson kenmerkte en kreeg mogelijk daardoor bij het grote publiek niet de bekendheid die hij in alle opzichten verdiende.
Hij werkte zelfs jarenlang als taxichauffeur omdat de muziek hem niet genoeg opbracht om zijn gezin te onderhouden. Nu is hij weliswaar vijf maal getrouwd geweest, maar het is toch onvoorstelbaar voor iemand met zijn vele talenten. Behalve op alt was hij ook een meester op de klarinet en alle andere leden van de saxofoonfamilie. Bijzonder evenwel was daarnaast zijn grote meesterschap op trompet en zelfs de trombone wilde hij nog wel eens ter hand nemen. Verder was hij een uitstekend pianist en verwierf natuurlijk veel roem onder z'n medemuzikanten met zijn vele arrangementen en composities.
Op de website van het Smithsonian Institute is een stukje hoorbare geschiedenis over Benny Carter ondergebracht met o.a. een prachtige trompetsolo in 'I surrender dear', alsmede één van de mooiste sopraansolo's die ik ooit hoorde in 'Lonely Beat'. Dit laatste is geen jazzstuk, maar een compositie voor de televisieserie M-Squad, waarvoor hij jarenlang componeerde. Ook creëerde hij de muziek voor o.a. 'De Kanonnen van Navarone'. Hij was hiermee waarschijnlijk de eerste zwarte arrangeur die in Hollywood de schandelijke 'kleurenbarriére' wist te doorbreken, al snel gevolgd door die andere legendarische filmcomponist, Quincy Jones.
Zijn formele muziekopleiding was misschien niet zo indrukwekkend, maar zijn aangeboren muzikaliteit en muzikale inzichten des te meer. Voor de mensen om hem heen leek het alsof hij elk instrument dat hij maar aanraakte meteen kon bespelen. Al op 19-jarige leeftijd was hij fulltime prof en twee jaar later nam hij de leiding over van de band van Horace (broer van Fletcher) Henderson. Er zouden nog vele bands volgen. In 1935 vertrok hij, evenals Coleman Hawkins, die toen bij de Fletcher Henderson-band speelde, naar Europa, afwisselend in Londen, Parijs en een tijdlang - met een succesvolle bigband - in Scheveningen.
In 1937 maakte hij, samen met Hawkins en o.a. Django Reinhardt, in Parijs enkele swingende opnamen, met o.a. 'Honeysuckle Rose' nog steeds zeer opwindend klinkt. In 1961 zou hij dit arrangement tot uitgangspunt maken van het opzienbarende album 'Further Definitions' waarbij hij zijn befaamde klanktapijt van vier saxen liet uitvoeren door Coleman Hawkins en Charlie Rouse op tenor en Phil Woods en hemzelf op alt. De oude en de jonge generatie verenigd - ik weet nog goed hoe ik indertijd door deze plaat verpletterd werd en hem als in een roes zo'n tien keer achter elkaar heb gedraaid, zo mooi...
Iets eerder dan Hawkins keerde hij in 1938 weer naar de Verenigde Staten terug waar hij in snelle successie zowel bigbands als kleine groeperingen leidde. Ook organiseerde hij op Princeton University jarenlang seminars, maakte een grote tournee naar het Midden Oosten en speelde met letterlijk iedereen, in kleine clubs zowel als grote concertzalen, over de hele wereld. Carter genoot onder de kenners ook grote faam vanwege zijn arrangementen voor bijna elke belangrijke jazz-zanger/es uit zijn tijd, van Louis Armstrong en Frank Sinatra tot Billie Holiday, Ella Fitzgerald en Sarah Vaughan.
Met Benny Carter is niet alleen een groot muzikant en arrangeur heengegaan, maar ook een beminnelijk mens en een belangrijke leraar. Ontelbaar zijn de verhalen hoe hij iedereen met evenveel egards behandelde en zich nooit te goed achtte om met volstrekt onbekende muzikanten samen te spelen. Zijn nonchalance ten opzichte van zijn instrumenten evenaarde die van Coleman Hawkins en wanneer de polsters van zijn alt volkomen verdroogd waren dan was een onderdompeling ervan voor een paar uur in de volle badkuip in zijn hotel kennelijk voldoende voorbereiding voor een belangrijk concert.
Helaas heb ik hem slechts eenmaal tijdens een Norman Granz' concert in het Concertgebouw in het echt horen spelen, maar gelukkig is er heel veel van hem opgenomen en leeft hij op ontelbare cd's voort. Luister zeker naar de genoemde 'Further Definitions' (en dan vooral naar het prachtige 'The midnight Sun...' van Quincy Jones en Carter's eigen compositie 'Blue Star'). Met name uit de 30er en 40er jaren stammen veel heerlijke opnamen met o.a. Coleman Hawkins, Lionel Hampton en Roy Eldrigde - prachtige muziek in combinaties als 'McKinney's Cotton Pickers' en de 'Chocolate Dandies'.
Bedankt Benny!...
Henk de Boer
Vroege opnamen 1929-1941, met ook de periode in Nederland en Parijs en zijn bands na terugkeer in de US, zijn te vinden in de mooie 'Classics'-serie (nrs 522, 530, 541, 552, 579 en 631)
Benny Carter, Jazz Giant - met onder andere Ben Webster, André Previn, Barney Kessel en Shelly Manne (Fantasy/Original Jazz Classic 1957/58 - uitgave 1987)
'Further Definitions' (Impulse/MCA 1961/1986)
'Benny Carter-The King' - met onder andere Milt Jackson en Joe Pass (Pablo/Original Jazz Classics 1976/1996)
Benny Carter meets Oscar Peterson (Original Jazz Classics 1987/1995)
Een goed overzicht van zijn op cd uitgebrachte muziek is te vinden op de aan Benny Carter gewijde website www.bennycarter.com