Bij het 25-jarig jubileum van de Compact Disk
Met name de jazz heeft een merkwaardige en bewogen geschiedenis en heeft bovendien een ongewoon snelle ontwikkeling gekend. Voor een deel is dat te verklaren uit haar inherente dynamiek waarin improvisatie een belangrijke rol speelde. Er waren in tegenstelling tot de klassieke muziek al snel nagenoeg evenveel componisten als er muzikanten waren... Maar nog een ander fenomeen heeft de jazz in haar groei en verspreiding krachtig geholpen, namelijk het integraal kunnen opnemen (en weergeven) van de muziek. Dit zou tientallen jaren de plaats innemen van de muzieknotatie in de symfonische muziek.
Al in 1877 construeerde Thomas Edison zijn eerste werkende Phonograph, tien jaar later beconcurreerd door de Graphophone, basis van de firma Columbia (thans CBS). Dit waren apparaten die zowel konden opnemen als weergeven via vrij kwetsbare wasrollen. Er zijn nog rollen bewaard gebleven met oude blues. In 1893 was het echter Emile Berliner die de sprong voorwaarts zou doen met de 'gramofoonplaat', vooral nadat hij met Eldridge Johnson de Victor Talking Machine Company, beter bekend als His Masters Voice - met het bekende hondje als beeldmerk. Later werd dit Radio Corporation of America (RCA).
Tot omstreeks 1920 werden geluidsopnamen nog akoestisch gemaakt, hetgeen wil zeggen dat de muzikanten zo dicht mogelijk opeen voor een grote toeter moesten zien te spelen spelen. Dat legde vanzelfsprekend de nodige beperkingen op en de geleidelijke toepassing van microfoons en versterkers zorgde niet alleen voor een verbeterde kwaliteit, maar ook voor een flexibeler manier van opnemen. Toch blijkt de kwaliteit van oude jazzopnamen zoals van de Original Dixieland Jazz Band (1917) heel behoorlijk en sommige opnamen van onder andere Ellington uit de midden 20er jaren verbluffend.
De kwetsbare op 78 toeren per minuut draaiende gramofoonplaten werden gemaakt van 'schellak', het produkt dat werd vervaardigd uit het vermalen pantser van een schildluis uit Indië. Tijdens de Tweede Wereldoorlog ontstond een tekort aan dit basismateriaal zodat je tenslotte een oude plaat moest inleveren wilde je een nieuwe kunnen kopen. Ten behoeve van de militairen overzee begon men in de Verenigde Staten te experimenteren met vinylplastic waarmee men op grote schaal de zogenaamde V-discs fabriceerde. Deze flexibele 16 inch grote platen konden zo'n 15 minuten muziek bevatten.
Heel wat muziek van Glenn Miller, The Andrews Sisters, Goodman en Ellington verscheen hierop. En het was logisch dat men hierop door bleef gaan. Omstreeks 1948 werd de kleine 45-toeren plaat geintroduceerd en de 10 en 12 inch LP (Long Playing) met als toevoeging 'High Fidility' om de inderdaad grote sprong in geluidskwaliteits aan te geven. Het betekende een opleving in het luisteren naar met name klassiek en jazz en een welkome breuk met de 3-minuten beperking voor een enkel nummer. Voortaan kon men zelfs een complete jam session tot zo'n 45 minuten achter elkaar weergeven...
Intussen kwam na de oorlog ook de techniek beschikbaar die al in de 30er jaren vooral in Duitsland was ontwikkeld, nemelijk het opnemen en weergeven via een magnetische band. Dit was aanvankelijk vooral voor de studio's van belang, maar allengs werd het ook mogelijk voor muzikanten om hiermee grenzen te overschrijden. Legendarisch zijn bijvoorbeeld de overdubbings van gitarist Les Paul met zijn toenmalige echtgenote Mary Ford. Er was echter ook een andere belangrijke trendbreuk in de zin dat het eindprodukt in toenemende mate niet meer door de muzikanten werd bepaald, maar achteraf door technici werd gemixt.
Dit raakte pas goed in een versnelling door de digitaliseringsgolf die min of meer werd gestart toen Philips en Sony in 1982 de Compact Disc ofwel CD introduceerden. Door de bijzonder vernuftige, ingebouwde 'foutcorrectie' werden daarbij jubelende verhalen verteld over de onkwetsbaarheid ervan, maar die kunnen we inmiddels bijschrijven als de zoveelste mythe. Maar desondanks kunnen vooral jazzliefhebbers dankbaar zijn dat we dankzij dit medium en haar voorlopers zo'n 50 jaar essentiële jazzgeschiedenis eenvoudig en in een vaak ongeëvenaarde geluidskwaliteit kunnen beluisteren...
Henk de Boer