Edirol R-09 - een handzame 24 bit-recorder

Al een tijdje zocht ik naar een mogelijkheid om op locatie muziek op te kunnen nemen. En dan niet met de hele mikmak van microfoons met hun kabels, mengpaneel en laptop. Daarbij keek ik natuurlijk naar de kleine md-recorders van Sony en dan vooral de nieuwe Hi-MD die op een schijfje van 1 GB meer dan een uur (ook)ongecomprimeerde muziek kan opslaan. De obsessie van Sony op het punt van 'beveiliging' gaf me echter een dusdanig onprettig en zelfs onveilig gevoel, dat deze mogelijkheid tenslotte afviel.

Zo is het interne formaat Sony-eigen en wordt het pas bij het overzetten naar de pc door een speciaal stukje software omgezet naar een meer algemeen formaat. In de paranoide visie van Sony schept dit echter de mogelijkheid om onbeperkt illegale digitale kopieën te vervaardigen en dus mag deze overdracht in hun ogen slechts eenmaal plaatsvinden. Laat de software je in de steek - en dat is volgens gebruikers beslist wel denkbeeldig - dan is het niet meer mogelijk om zelfs een puur eigen opname nog te redden.

Van analoog naar digitaal

Voor sommige opnametechnici zijn ze nog niet voorbij: de tijden dat je bij een geluidsopname vooral uitkeek op draaiende spoelen met magnetische tape. En ook zelf heb ik er heel goede herinneringen aan - aanvankelijk met een grotendeels zelfgebouwd tapedeck maar tenslotte met de semi-professionele Revox A77. Daarna was er een lange periode dat ik vooral met fotografie en grafische vormgeving bezig was, maar de muziek was op een gegeven moment ook weer helemaal terug in mijn leven.

Dat was op het moment dat ik een digitaal keyboard kocht en de vele mogelijkheden van Midi ontdekte. Daar raakte ik zozeer door gefascineerd dat ik er artikelen over schreef en er lezingen over ging houden. In feite is Midi niet veel meer dan een bindende set aan afspraken op het gebied van digitale muziekuitwisseling, maar de gevolgen waren gigantisch. 'Een aanval van gezond verstand' noemde ik het ergens en dat was het inderdaad, want ineens konden al die apparaten in eenzelfde 'taal' ook met 'elkaar praten'...

De computer als muziekinstrument

En het belangrijkste apparaat in die keten bleek uiteindelijk de computer te zijn. Door middel van de multi-functionele geluidskaart werd het tevens mogelijk om ook in een huis-tuin-en-keukencomputer een goede tot perfecte conversie van analoog naar digitaal te realiseren. Waarna op dit digitale signaal softwarematig de meest uiteenlopende bewerkingen uitgevoerd konden worden. Een complete geluidsstudio onder handbereik van vrijwel iedere geinteresseerde muzikant of muziekliefhebber.

Maar de gevolgen zouden al snel nog groter blijken te zijn toen men de kenmerken van digitale verwerking en opslag beter ging begrijpen. Digitale samplers gingen de plaats innemen van traditionele instrumenten en digitale synthesizers introduceerden op een handzame manier geheel nieuwe klanken. Met name ook de uitvinding van de digitale compressie in de vorm van mp3-files was een soort aardbeving die de traditionele muziek'industrie' op haar grondvesten deed trillen.

Digitale opname en opslag

Het is duidelijk dat opnemen en opslag heel nauw met elkaar zijn verbonden. En daarom werd een eerste poging om digitaal op te slaan als Digitale Audio Tape (DAT) effectief gesmoord door de grote muziekmaatschappijen, zodat er tenslotte slechts een duur professioneel systeem uit voortkwam. Inmiddels was er echter ook een internet waarvan de aanstromende gebruikers zich absoluut niet gebonden voelden aan de traditie en dat massaal het compacte - en dus ook overzendbare - mp3-formaat omhelsde...

De eerste mp3-site (mp3.com) en ook de eerste mp3-spelers van Creative probeerde men met veel juridisch geweld van de aardbodem te verdelgen. En nog steeds gaat men een logische discussie over de enorm veranderde omstandigheden uit de weg en probeert men met onzinnige worgwetten elke vorm van marktwerking buiten spel te zetten en het eigen business model kost wat kost door te zetten. En precies dat maakt dus die nieuwe Sony recorder in mijn ogen tot een non-isue voor een serieuze gebruiker.

De R-09

Van Roland's merk Edirol stamt uit 2005 al de R-1, die vrij duur en weinig handzaam was. In concurrentie met vooral de MicroTrack van M-Audio heeft men duidelijk hard gewerkt om tot een apparaat te komen dat vooral de muzikant moet aanspreken. Want dat is hier duidelijk de doelgroep - het zonder veel gedoe kunnen opnemen van repetities, jam sessions, eventueel via de line-out van een mengpaneel of een PA-installatie of zelfs als memo-recorder voor interviews. En hierin is men met de R-09 voor mijn gevoel uitstekend geslaagd.

Evenals de MicroTrack is de opslag gebaseerd op een flashgeheugen - hier Secure Digital (SD) en voorlopig tot 2 GB - zodat de apparaten geen enkel bewegend onderdeel bevatten, hetgeen zowel de betrouwbaarheid als de levensduur van de batterijen ten goede komt. Wat dit laatste betreft geeft Roland voor nieuwe AA-batterijen 4 uur continue recording-tijd aan, terwijl onafhankelijke testen tot wel een volle 6 uur uitwezen. Natuurlijk kan men binnenshuis ook gebruik maken van een lichtnet-adapter.

Handzaamheid en gemakkelijke bediening

Met de omvang van een pakje sigaretten en een gewicht van 145 gram (inclusief batterijen) is de R-09 in hoge mate handzaam te noemen. De bedieningsorganen zijn klein, maar blijken na enige gewenning zodanig logisch gerangschikt dat een bediening met één hand zonder meer mogelijk is, ook in het halfduister. Het belangrijkste is een kantelbare schakelaar op de voorkant die ook de grote, rood verlichte, 'record' knop bevat. En daarnaast het kleine, maar duidelijke, multifunctionele display.

Hierin is ook een menu op te roepen voor instellingen als sampling frequentie (44.1 of 48 kHz), bitdiepte (16 of 24 bits) en compressie (geen of 320 tot 64 kbps). Ook het type batterij (Alkaline of NiMH) dient hier te worden ingesteld. Verder is standaard in dit menu het opnameniveau voor beide kanalen af te lezen, de opnametijd (en de tijd die nog over is op de flashcard), de staat van de batterij, of gebruik wordt gemaakt van de ingebouwde galm, de tijd en de naam van de betreffende song.

Ingebouwde microfoon

Er is door Roland voorzien in een ingebouwde (stereo) electreet-microfoon die voor mijn gevoel iets meer richtinggevoelig had kunnen zijn, maar in veel gevallen - en zeker bij dichtbij-opnames en bij interviews - uitstekend zal voldoen. De MicroTrack is hier met een opsteekmicofoon beslist in het nadeel. Natuurlijk is via een stereo mini-jack ook een externe microfoon aan te sluiten, waarbij zelfs is voorzien in een plug-in voeding voor kleine condensatormicrofoons. Maar dit is geen volwaardige 48 volt fantoomvoeding.

Voor een dergelijke studio-setup dient men toch van een afzonderlijk mengpaneel gebruik te maken dat die voeding kan leveren en dat dan via de line-in op de R-09 kan worden aangesloten. Op deze wijze worden ook de problemen omzeild die samenhangen met de uiteraard ongebalanceerde aansluiting op de recorder. Bovendien heb je zo de beschikking over de ongetwijfeld betere kwaliteit van de microfoon-voorversterkers. Wanneer deze line-in wordt gebruikt is overigens de microfooningang uitgeschakeld en vise versa.

Samenvatting

Voor de prijs van ongeveer 400 euro - een en ander mede afhankelijk van de geheugenkaart (een 64 MB wordt meegeleverd) - heb je de beschikking over een handzame en veelzijdige 'solid state' recorder die vooral pop- en jazzmuzikanten zal aanspreken. De M-Audio MicroTrack is min of meer vergelijkbaar maar ontbeert de ingebouwde microfoons. Dat is ook het geval met de Marantz PMD660, maar deze biedt wel gebalanceerde XLR-aansluitingen voor de externe microfoons - kost daarbij echter zo'n 50% meer...

De opslagcapaciteit van 2 GB, die binnenkort wordt opgetrokken naar 4 GB, biedt nu al de mogelijkheid om 3 uur ongecomprimeerde muziek in cd-kwaliteit op te nemen en 2 uur in 24 bits. En in tegenstelling tot de Sony MD-spelers kan men het opgenomen materiaal moeiteloos via de USB 2.0-poort naar de computer overbrengen om daar eventueel verder te bewerken en op te slaan, hetgeen alles bij elkaar zeker opweegt tegen de inderdaad lagere prijs van ca. 10 euro voor de Hi-MD schijfjes.

Henk de Boer