Ooit was de productie van gedrukte bladmuziek een kostbare en arbeidsintensieve bezigheid die door vakmensen werd uitgevoerd. Dat was in de tijd - die niet eens ver achter ons ligt - dat ook een gedichtenbundel nog met de hand uit losse letters werd samengesteld, dat een Baskerville en Garamond de geur van lood bezaten en nog niet waren opgegaan in bits en bytes. Sindsdien kwam, zag en overwon de computer en werd het allemaal anders.
En bepaald niet beter, zo is de vaste overtuiging van de mensen achter het LilyPond-project. Sterker nog, zij weten het ook op overtuigende wijze aan te tonen. Dat betreft dan niet de leadsheet van een of andere tophit, maar complexe, vaak klassieke partituren waar zelfs de zogeheten topprogramma's op notatiegebied zich op sommige punten in verslikken. LilyPond nu onderscheidt zich doordat het in wezen terugkeert naar de bron, het handzetten...
Aan de basis van een LilyPond-partituur ligt een tekstfile in normale ASCII, waarvoor elke eenvoudige teksteditor, zoals Notepad of het veel meeromvattende Notetab, kan worden aangewend. Het heeft daarmee veel overeenkomst met het kwaliteits-opmaaksysteem LaTeX, waarop het dan ook naadloos aansluit om bijvoorbeeld lesboeken over muziek te vervaardigen. Vanuit het tekstbestand nu wordt automatisch een nagenoeg perfecte layout gegenereerd.
Dit is wel een manier van werken die nogal wat gewenning vergt en dit zeker voor degenen die zijn opgegroeid in een wereld van puur grafische interfaces, zoals Windows en Macintosh. Het programma is een zogeheten 'parser' die vanuit de commandline werkt. Degenen die nog met DOS hebben gewerkt en veel Linux-gebruikers die achter de desktop kijken er minder vreemd tegenan (LilyPond werd dan ook eerst voor een Linux-omgeving ontwikkeld).
Gelukkig is voorzien in een uitgebreide documentatie, met een handleiding welke naar keuze als html-file of als pdf-file (van 203 pagina's) beschikbaar is. Daarnaast zijn er nog zo'n 50 pagina's 'tips en trucs' en zijn een aantal templates beschikbaar voor een bepaalde layout-opzet (pianostijlen, jazzcombo, leadsheet, popsong met tekst, etc). Enkele voorbeelden van ingewikkelde partituren (Satie, Schumann, Schubert) maken het geheel al snel inzichtelijk.
Niettegenstaande het eenvoudige gereedschap van de teksteditor wil echter niet zeggen dat je meteen fluitend aan de gang kunt gaan. Evenmin als die teksteditor garant staat voor een stuk wereldliteratuur. Een grondige kennis van de toegepaste grammatica is in beide gevallen een vereiste en tevens een flinke mate van oefening. Dat op deze wijze heel mooie resultaten behaald kunnen worden laten de voorbeelden op overtuigende wijze zien.
LilyPond is open source-software en helemaal gratis - een genereus gebaar van de (Nederlandse) auteurs, Han-Wen Nienhuys en Jan Nieuwenhuizen, die er met elkaar een enorme hoeveelheid werk, kennis en onderzoek in hebben gestoken. Er is inmiddels ook een hele gemeenschap om het programma heen ontstaan met ondersteunende forums, een nieuwsbrief en vanzelfsprekend ook programma-bijdragen van derden.
Nauw verwand aan LilyPond is het Mutopia-project dat copyright-vrije muziek - voor het grootste deel klassieke componisten en enkele ragtimes van Scott Joplin - door middel van het LilyPond-systeem in een perfecte layout ter beschikking van iedere belangstellende stelt. Het 'zetwerk' wordt door vrijwilligers uitgevoerd en op het moment beschikt de bibliotheek al over 427 partituren in pdf- of in Postscript-formaat. Samen met een audio-'preview' in midi.