Waarom muziek zo belangrijk is...

Onder deze titel schreef ik in 2001 een artikel voor het HCCnet, waarin werd aangegeven hoe muziek voor mensen al vanaf de vroegste beschavingen een essentiële rol speelde en hoe beschamend nonchalant onze eigen overheid ermee omging. Daarop kreeg ik verheugend veel reacties, want belangrijker dan de constatering hoezeer muziek een wezenlijk onderdeel van ons leven uitmaakt is hetgeen we er met z'n allen aan doen om dit idee levend te houden en ook naar 'de mensen' te brengen en dan met name naar jongeren. Het was tevens de aanleiding tot het starten van deze website...

We weten allemaal hoe een grillig subsidiebeleid - of het geheel ontbreken ervan - het muziekonderwijs onder druk zet en zo muzieklessen tot een elitair gebeuren dreigen te maken. Verder vormen geluidsnormen, die toch bedoeld waren om werkelijke overlast tegen te gaan, tegenwoordig maar al te vaak een stok waarmee burgers hun eigen frustraties van zich af kunnen slaan. Waardoor het bijvoorbeeld kon gebeuren dat bij een muziekschool waar per dag zo'n 120 treinen langsdenderen bewoners van op ruime afstand liggende villa's toch driftig ijverden om de vestiging ervan vanwege 'geluidsoverlast' tegen te houden.

In een brief over cultuur en het kennisnet, die de minister toendertijd aan de Tweede Kamer schreef, werd weliswaar uitgebreid ingegaan op de mogelijkheden tot ontsluiting van allerlei culturele stromingen, maar kwam het woord muziek vrijwel niet voor. Terwijl het juist van het grootste belang is om muziek niet als een kant en klaar en weg te zappen product aan de commercie over te leveren - zoals we nu dagelijks kunnen ervaren - maar als iets waaraan we vooral zelf kunnen deelnemen. Alle research die op dit gebied werd en wordt verricht geeft immers overduidelijk aan hoe belangrijk het is om met levende muziek in aanraking te komen en deze ook zelf te maken. For fun, not fame...

Wat is eigenlijk muziek?

Het lijkt een rare vraag... Wat is muziek? Heeft niet iedereen daar een eigen antwoord op? Inderdaad, en dat is ook precies waar het om gaat. Het begint al bij ons gehoorzintuig, waarbij we rustig kunnen stellen dat geen twee mensen exact hetzelfde kunnen horen. Nog veel grotere verschillen ontstaan er vervolgens door de emotionele impact die muziek op onze geest heeft. Er is veel recent onderzoek gedaan naar de wisselwerking tussen geluid en de werking van onze hersenen en hoewel er nog steeds veel onderzocht dient te worden is al wel duidelijk dat geluid en dan vooral geordend geluid in de vorm van muziek bijzonder sterk op ons inwerkt en als zodanig een grote invloed op ons leven uitoefent...

Muziek in stijl...

Met slechts twaalf afzonderlijke noten wordt al eeuwen lang de meest uiteenlopende prachtige muziek gemaakt. Met elke dag weer nieuwe uitvoeringen en composities... goed beschouwd een van de grootste wereldwonderen... Om op al die overdaad een beetje greep te krijgen hanteren we een systeem van muziekstijlen, maar zoals een landkaart iets heel anders is dan het oneindige landschap zelf is het beleven van muziek even uniek. In beide gevallen echter kan zelfs een zeer globaal kaartje je helpen om nog onbekend terrein te verkennen. Samen met de onschatbare hulp van het internet willen we hier zo'n summiere verkenningstocht starten...

Muziek maakt slim en evenwichtig

Wat we uit Amerikaanse onderzoekingen al weten is dat muziek bij kinderen een positieve invloed op hun leerprestaties en welbevinden kan uitoefenen. Dit betrof echter vooral klinische onderzoekingen, waarvan de praktische reikwijdte niet vanzelfsprekend is. Een groot opgezet veldonderzoek aan een aantal Berlijnse basisscholen laat echter zien dat de positieve effecten nog veel verder gaan. Met name het sociale gedrag en de acceptatie van 'anderen' blijkt vergaand te verbeteren. En dit zijn nu juist zaken waarover autoriteiten zich zoveel zorgen maken. Meer geld voor muziekonderwijs zou je zo zeggen...

Muziek als medicijn

Onder het motto 'Je kunt een kind wel uit de oorlog halen, maar hoe haal je de oorlog uit een kind?' zet de stichting War Child zich in om kinderen die zwaar getraumatiseerd uit oorlogsgebieden komen weer zo goed mogelijk terug te brengen naar een normaal leven. Het belangrijkste middel dat daarbij worden aangewend is, behalve een heleboel liefdevolle aandacht, creatieve expressie met veel nadruk op muziek. Het leert ze heel letterlijk weer spelen en wijst zo de weg naar een harmonischer persoonlijke ontwikkeling. Vanzelfsprekend heeft deze stichting alle hulp nodig die ze maar kan krijgen. Menshulp in de vorm van vrijwilligers, vanzelfsprekend de broodnodige geldelijke hulp (op giro 6366, t.n.v. War Child, Amsterdam) en zo mogelijk ook met gebruikte muziekinstrumenten.

Het belang van de gelijkzwevende stemming

Volgens Howard Goodall, de Engelse musicoloog die de boeiende Teleac-serie 'Magische Momenten' samenstelde, behoort de invoering van de 'gelijkzwevende stemming' tot de vijf meest ingrijpende gebeurtenissen in de geschiedenis van de westerse muziek. Het was zoals zo vaak geen plotselinge uitvinding, maar integendeel een langzaam proces dat al aanving bij de grote Griekse filosoof en wiskundige Pythagoras (6de eeuw voor Chr)...

Copyright en muziek

In onze westerse muziek kennen we slechts 12 verschillende noten en een redelijk beperkt aantal akkoorden. Toch blijkt het mogelijk daarmee verbluffend uiteenlopende muziek te maken - en dat al eeuwen lang... Maar zoals we ook al heel lang weten is een behoorlijke dosis recycling op dit gebied ook heel gewoon en nagenoeg onontkoombaar en duiken er dus vaak duidelijk herkenbare muziekfragmenten op uit collegiale composities. Dit was overigens nooit een probleem en vormde vaak juist een bewust eerbetoon.

De tijden zijn veranderd en muziek betekent tegenwoordig in de eerste plaats geld en dat koester je in een kluis. En om te voorkomen dan een ander er voor niets ook maar een glimp van opvangt plaats je er bovendien hoge muren en deuren met grote sloten omheen. In plaats van een bron van vreugde voor alle mensen is muziek nu 'eigendom' geworden en een splijtzwam die de wereld steeds verder dreigt te criminaliseren door met kortzichtige wetgeving de deur naar ongebreidelde hebzucht en chaos steeds verder open te zetten...

Geluid als basis van muziek

Zonder geluid zou er vanzelfsprekend geen muziek bestaan en daarom is het zinvol om toch ook iets meer te weten omtrent de kenmerkende eigenschappen van dat geluid. Zowel de muzikant als een luisteraar heeft er immers voortdurend mee te maken. Niet alleen wat betreft het geluid op als natuurkundig fenomeen, maar ook de manier waarop ons gehoor daarop reageert is minstens zo belangrijk. En verder draait de wereld in toenemende mate om de digitale representatie van deze boeiende fenomenen. Daarom een uitleg met veel referenties.

Digitale audio, midi en compressie

Het onweerlegbare feit dat we in toenemende mate gedigitaliseerd raken is vooral in de muziekwereld goed te merken. Dat kun je zowel negatief als positief zien. Aan de ene kant moeten we oppassen dat we de prachtige, bestaande instrumenten niet verkwanselen voor goedkopere surrogaten, alleen maar omdat ze het etiket ´digitaal´ dragen. Maar aan de andere kant zien we ook een enorme uitbreiding aan mogelijkheden. Trouwens, zonder die digitalisering zou deze hele website niet mogelijk geweest zijn... Wel is hierdoor een zekere basiskennis over de meest gebruikte digitale begrippen en hun achtergrond belangrijk geworden.