Een sequencer zou je kunnen vergelijken met een vroegere band- of cassetterecorder, maar dan in het digitale domein en vooral gebruikmakend van midi. Je kunt hiermee bij wijze van spreken eerst een drumpartij opnemen, deze afspelen en er een baslijn aan toevoegen, daarna een piano, een gitaar, vibrafoon enzovoort. In tegenstelling tot de oude analoge methode krijg je nu echter niet bij elke toevoeging met een extra dosis ruis te maken en blijft de uiteindelijke mix brandschoon.
Bovendien heb je nu onschatbare extra mogelijkheden tot je beschikking, zoals een regelbare galm en regelbare plaatsing in het stereobeeld en is ook het tijdrovende terugspoelen er niet meer bij. Bestonden er vroeger nog wel hardwarematige sequencers, tegenwoordig vind je vrijwel uitsluitend nog de softwarematige variant in de vorm van een sequencerprogramma dat draait op een computer en dat een relatief lage prijs koppelt aan maximale flexibiliteit en maximale mogelijkheden.
Er zijn enkele namen die haast vanzelf opkomen wanneer men over sequencers spreekt. Het Duitse Steinberg stamt al uit 1984 met muziekprogramma's voor de Commodore C64 en is nu onderdeel van het Amerikaanse Pinnacle Systems. Haar vlaggeschip is Nuendo (2000 euro), met Cubase SX (800 euro) als goede tweede. Emagic is van oorsprong eveneens Duits, startte in 1992 met programma's voor de Apple en is inmiddels hiervan een onderdeel. Haar topsequencer is Logic Pro ($1000).
Het Amerikaanse Twelve Tone Systems, tegenwoordig bekend als Cakewalk, werd in 1987 opgericht en heeft vanaf het begin uitsluitend sequenceprogramma's geschreven voor de pc. Haar huidige topproduct is Sonar 5 ($800/$480). Dit soort programma's zijn complete studio-omgevingen voor midi en digitale audio en zijn daarom ook bedoeld voor professionals die bereid zijn om vanwege de zeer vele mogelijkheden de nodige leertijd te investeren. Plus natuurlijk een prijs die er niet om liegt.
Behalve de genoemde topprogramma's bestaan er gelukkig ook goedkoper varianten, en dat zijn meestal wat meer gestroomlijnde versies die de toeters en bellen missen die eigenlijk alleen in een professionele omgeving van belang zijn. Zo is Cubase SL nog steeds een professioneel programma, maar dan met een prijs van ca. $400 ten opzichte van $800 voor de SX-variant. Voor hobbygebruikers het meest interessant echter is Cubase SE, dat een zeer compleet programma neerzet voor slechts 150 euro.
In feite is dit een light-versie van SX met 48 audiotracks en onbeperkte midi-tracks, met een hoge kwaliteit 24-bit / 96 KHz audio, de mogelijkheid voor de inmiddels befaamde VST-plugins (hetgeen een eigen Steinberg-ontwikkeling is) en met ReWire 2 ondersteuning. Het toepassen van ASIO-drivers (ook al van Steinberg afkomstig) zorgt voor een minimale vertraging in de weergave ('latency'). Al met al lijkt dit voor het serieuze hobbywerk een uitstekende prijs/kwaliteitsverhouding op te leveren.
Ook Cakewalk's Sonar Home Studio 2004 is duidelijk als een serieus instapprogramma bedoeld en kent met een prijs van ca. $140 eveneens zo'n goede prijs/kwaliteitsverhouding. Het aantal audio en midi-tracks is in principe onbeperkt en ook hier is de audiokwaliteit 24-bit / 96 KHz. Er is een ingebouwde softsynthesizer, er zijn ASIO-drivers voor de hardware en ondersteuning voor WAV, MP3 en WMA. Behoorlijk compleet dus en wie toch nog meer wil kan terecht bij de XL-uitvoering voor $220.
Van Digital Sound Planet (DSP) stamt onder de naam Quartz een hele familie van voordelige muziekprogramma's, die in de download-versie ook nog eens de helft goedkoper zijn dan die met cd, doos en handleiding. Uitgebreide handleidingen zijn overigens inbegrepen. De duurste Audio Master Pofessional kost dan $133, de Project-uitvoering $80 en Audio Master Promise slechts $40. Zeker deze laatste is met deze prijsstelling een uitmuntend instapprogramma.
De verschillen zitten vooral in het aantal beschikbare tracks dat bij de duurste uitvoering 128 voor zowel midi als audio bedraagt en bij Promise 64 voor midi en 16 voor audio. Grootste verrassing echter is de Freeware-uitvoering die weliswaar over slechts 16 midi- en 4 audiotracks beschikt, maar dat zal voor veel hobbygebruikers in eerste instantie waarschijnlijk voldoende zijn om een tijdlang mee te experimenteren en zo ervaring op te doen met digitale muziekproductie.
Anvil Studio heet eveneens freeware, maar dit in een zeer beperkte versie met slechts een enkele audiotrack waarop een minuut muziek past. De mogelijkheid voor 8 stereotracks van onbeperkte lengte kost dan $19 extra. En wie hoge resolutie partituren wil uitprinten betaald nog eens $29 voor een printmodule. In totaal zijn er zo'n 10 van deze plugin modules die er bij elkaar toch een heel ander prijskaartje van maken. Reken op zo'n $100 wanneer alle opties in één keer worden aangeschaft.
De grootste verrassing komt echter zoals gebruikerlijk van de firma Magix, wier Music Studio 2006 deLuxe voor slechts 70 euro zo'n duizelingwekkende hoeveelheid functies verschaft dat je er beslist jaren mee voort kunt. Behalve een uitgebreide (midi)sequencer (tot 2000 miditracks) met synchronisatie voor videobestanden, veel speciale effecten en notatiemogelijkheden, beschik je bovendien ook over een zeer volledige audio- en sample-editor.
Ook omvat het pakket mastering-gereedschap met multiband compressie en een uitgebreide 10-band equalizer. Het resultaat is vervolgens meteen als een standaard audio-cd te branden. Aan virtuele instrumenten is overigens ook geen gebrek, zoals een analoge drumcomputer, beatboxes voor verschillende muziekstijlen, een drum 'n bass-synthesizer, een e-piano, een fm-synthesizer en nog veel meer. Er wordt een groot aantal formaten ondersteund en er is VST(i), DirectX en ASIO-ondersteuning...
Een sequencer is als een Zwitsers zakmes voor midifiles, met ook steeds meer ondersteuning voor digitale audio. Het behoort dan ook het basisgereedschap van iedereen die zich met het maken van electronische muziek bezig houdt. En hoewel er naast de vrij dure toppers ook redelijk geprijsde sequencers bestaan is het goed dat er ook een goede multi-platform open-source sequencer bestaat, Jazz++. Naast ondersteuning voor GS/XG extensies biedt deze bovendien support voor digitale audio-files met een ingebouwde multi-functionele audio-editor.
Uitzonderlijke functies betreffen een 'random' ritme-, melodie- en harmonie-generator. Plus een arpeggio-generator, waarmee de noten van een accoord snel achter elkaar tot klinken worden gebracht. Kortom een fraai gereedschap voor elke computer-muzikant, met als bijzonderheid dat er voor al die functionaliteit nu eens niet dik betaald hoeft te worden. Als open-source project kent het een gratis distributie - waarbij bovendien de onderliggende code ook vrij toegankelijk is. Hierdoor kan iedereen zijn bijdrage aan het uiteindelijke product leveren en zal Jazz++ vanuit de huidige versie 4 voortdurend verder worden ontwikkeld.
De ontwikkeling heeft helaas een tijdje stilgestaan, maar wordt nu gelukkig elders weer opgepakt en voortgezet - al is daar nog geen Windows-versie van beschikbaar. Het interface ziet er ook nog steeds veel minder gelikt uit dan een commercieel product als Cakewalk's Sonar of Cubase van Steinberg, maar de functionaliteit lijdt daar niet onder. Hoewel de helpfile nog niet is geimplementeerd zijn op het internet toch de nodige instructies te vinden. Allereerst natuurlijk op die van de oorspronkelijke makers, Jazzware. Stap-voor-stap instructies, van installatie tot het laten klinken van eigen muziek, is verder te vinden op de Hymnsiten.
De meest voor de hand liggende en ook meest toegepaste manier om een song te beginnen is om een stevig ritmisch fundament neer te zetten - de 'groove'. Van welke percussie-instrumenten hierbij gebruik wordt gemaakt en hoe het geheel tenslotte moet klinken is natuurlijk in sterke mate afhankelijk van de gekozen muzieksoort. Vaak zal daarbij gebruik worden gemaakt van de aanwezige presets, maar het is natuurlijk veel leuker om je ook je ritme van de grond af aan zelf op te bouwen.
Omdat het aantal mogelijke percussie-instrumenten erg groot is heb je ook veel mogelijkheden, maar het basisritme is daarbij vanzelfsprekend het belangrijkste. Kies je een two-beat, four-beat, straight of swing, accenten op de eerste of tweede tel, hoe gebruik je je bass, toms en snare? Het is een gebied waarin je snel kunt verdwalen en een goede gids is dan ook zeer aan te raden. Die is er gelukkig in de vorm van 'De drummethode', een voortreffelijke uitgave van De Slagwerkkrant.
Voorzien van een cd met hoorbare voorbeelden gaat dit boekje van twee tientjes in op alle basisritmen en hoe deze neer te zetten, op technieken als paradiddles en fills, op accenten, triolen en flams, notenschrift, ride- en hi-hatcombinaties. Kortom een mooi praktijkboek zonder overbodige fratsen, maar wel met een schat aan informatie en in feite een must voor iedereen die zich met ritmes bezighoudt, van jazz tot samba en van funk tot drum 'n' bass.
Ook de bas is een belangrijk onderdeel van een song en bepaalt vooral de meeslependheid, de beweging, de swing... en solisten hebben de bas hard nodig als steunpunt voor hun improvisaties. Natuurlijk kun je een baslijn zo eenvoudig maken als je wilt door uitsluitend op de eerste en derde tel in de maat slechts de grondtoon van het akkoord te laten horen. Voor de broodnodige afwisseling kan dit echter ook de eerste, derde of vijfde noot uit het akkoord zijn. Meer hierover vind je hier.
Een veel toegepaste figuur is die van de 'walking bass', feitelijk bestaand uit chromatische loopjes die uitgaan van de grondtoon. Vooral jazzbassisten kunnen hiermee een plezierig aandoende, swingende beweging in de muziek brengen. Hoe groot de variatie wel kan zijn beluister je bij de grote bassisten als Ray Brown, Charles Mingus en onze eigen Hein van de Geyn. Alles over de bas is te vinden op BassWork en echte basspelers kunnen terecht bij de lessen van Bassically.
De meeste populaire muziek kent een duidelijke structuur die vooral tot uiting komt in de harmonie door een bepaalde opvolging van akkoorden. De vaak 32 maten zijn daarbij verdeeld in vier groepen van 8 maten waarbij de harmonie van de stukken 1,2 en 4 vrijwel aan elkaar gelijk zijn en het derde tussenstuk, de 'bridge' een afwijkende structuur bezit. Dit wordt dan het AABA-schema genoemd. Natuurlijk zijn hierop ook variaties mogelijk zoals ABAB.
Hoewel er verder een duidelijke relatie tussen de melodie en de onderliggende begeleidingsakkoorden bestaat kun je desondanks veel vrijheden veroorloven bij het uitwerken van een melodielijn. Luister vooral naar voorbeelden van de grootmeesters uit de zogeheten tin pan alley-periode toen veel musicals het licht zagen. Toen werden de songs gecreëerd die nog steeds zeer populair zijn van componisten als Irving Berlin, George Gershwin, Richard Rodgers en vele anderen.
Alle voorgaande elementen zijn ook als het ware met een druk op de knop op te lossen. Met het programma Band-in-a-Box hoef je in principe slechts een toonsoort en een stijlsoort in te geven om direct een complete song voorgeschoteld te krijgen. Bevalt deze je niet dan is een nieuwe improvisatie ook weer slechts een knopdruk verwijderd. Desgewenst kan hierbij tevens de precieze structuur worden ingesteld, het solo-instrument en in welk chorus deze solo plaatsvindt.
Een song kan op deze wijze helemaal compleet met intro en naspel worden geproduceerd en eventueel wordt er zelfs een (vaak min of meer onzinnige) titel voor bedacht. Een goed voorbeeld is de song 'Unrelenting Journeys' die hierboven zichtbaar is. De maten 1 tot 5 betreffen de intro en die van 21 tot 29 de hierboven genoemde 'bridge'. Door de file in midi om te zetten en in een sequencer te laden kunnen op elk punt en voor elk instrument naar hartelust veranderingen worden doorgevoerd.
Hieronder is in streaming audio te beluisteren hoe het geheel zonder verdere bewerking klinkt. Omwille van de omvang laat ik slechts één van de drie verder identieke chorussen horen. Klik op het play-symbooltje om de song af te spelen, waarna deze ook op elk moment kan worden gestopt.
| Unrelenting Journeys |