Je eigen digitale studio...

Microfoons

Robuust en universeel

Uiteraard heb je alle hier behandelde elementen nodig, maar zoals het gezegde luidt, 'de ketting is zo sterk als haar zwakste schakel' en die zwakste schakel is heel vaak juist de microfoon. In zoverre zou je dus wel kunnen stellen dat dit het belangrijkste onderdeel vormt. En een goede microfoon is een precisie-instrument waarvoor je bereid moet zijn voldoende te betalen. In de meeste gevallen betekent dit ook eentje van een bekend merk en weersta alsjeblieft de verleiding om te vallen voor iets dat 'er net zo uitziet' en toch zo voordelig is, want dat is vrijwel zeker weggegooid geld.

Eén van de beroemdste zangmicrofoons is de Shure SM58, een robuuste allrounder die zowel op het podium als in de studio zijn sporen dubbel en dwars heeft verdiend. Niet alleen voor zang trouwens, want ook voor instrumenten voldoet deze goed, evenals zijn iets gevoeliger broertje, de SM57, die voor zang wat 'plop'gevoeliger is. De SM58 is zijn prijs van ongeveer 130-150 euro helemaal waard. In dezelfde prijsklasse vind je ook bij de andere grote merken als Beyer, Sennheiser en AKG uitstekende modellen. Zelfs nog iets voordeliger in de zogenaamde budget-series.

Condensatormicrofoons

Het bovenstaande betreft allemaal microfoons van het zogeheten electrodynamische type, dat nog het best te vergelijken is met een miniatuur luidspreker die hier luchttrillingen omzet in kleine elektrische stroompjes in plaats van andersom. Er is echter ook een ander type dat is gebaseerd op het condensator-principe - twee onder een elektrische spanning staande parallelle plaatjes die door drukveranderingen een overeenkomstige spanningsverandering in een elektronisch circuit teweegbrengt. Omdat deze veranderingen zeer klein zijn moeten deze nogal versterkt worden.

Het is deze voorversterker die, samen met de nauwkeurigheid van het kapsel zelf, het systeem nogal kostbaar maakt. De grote kwetsbaarheid maakt het daarbij tot een microfoon die uitsluitend de studio tot een geschikte omgeving maakt. De befaamde Neumann noteert prijzen tot boven de 1500 euro, maar inmiddels komen er uit China condensatormicrofoons (o.a. van Stagg en Behringer) in een heel ander prijssegment en sinds kort komt de firma Samson zelfs met een condensatormicrofoon van ca. 70 euro en dat is lager dan menig electrodynamisch type...

Het mengpaneel

Zeker wanneer je gebruik maakt van een redelijk professionele microfoon kun je eigenlijk niet om een mengpaneel op eenzelfde niveau heen. En het wordt helemaal noodzaak wanneer je van een consatormicrofoon gebruik wilt maken, van meerdere microfoons en/of van een 'gebalanceerde aansluiting'. Dit laatste in een geweldige truc om het storingsniveau omlaag te brengen en tegelijk het signaalniveau te verhogen. Hiervoor is echter ook aan beide einden van de verbindingskabel een speciale aansluiting noodzakelijk en door een goed mengpaneel (ook wel 'mixer' genoemd) wordt deze geboden.

Zo'n mengpaneel lijkt op het eerste gezicht door al die knopjes (en zelfs de kleintjes bezitten er vaak al zo'n 50 of meer) nogal afschrikwekkend uit, maar al snel begin je de ordening erin te ontwaren. Ze bestaan namelijk nagenoeg altijd uit verticale strips met een set draaiknopjes en soms een paar schuifregelaars, die in horizontale richting min of meer gedupliceerd worden. Een fraai kleintje is de Spirit Folio Notepad, met 4 microfooningangen en 2 stereo-lijningangen. De kwaliteit is daarbij zoals je die kunt verwachten van de grootste bouwer van studiomengtafels, het Engelse Soundcraft.

Op hun site zijn informatieve manuals omtrent alle aspecten van soundmixing te downloaden en tevens een uitgebreide brochure in PDF-formaat van alle kleinere mixers. Een vrij duur, maar kwalitatief hoogwaardig, merk is het Amerikaanse Mackie, waarbij de kleinste, de 1202-serie, eveneens 4 mono-microfooningangen bezit en daarnaast 4 stereo-lijningangen. Ook hier voorbeeldige technische informatie. Aanmerkelijk goedkoper daarentegen zijn de mixers van het Duitse Behringer, zoals de kleine Eurorack MX602A van nog geen 100 euro (2 micr) of het iets grotere broertje, de MX802A (4 micr).

Monitorluidsprekers

Om het resultaat van al je opname-inspanningen te kunnen beoordelen heb je luidsprekers nodig. Ze worden monitorluidsprekers genoemd omdat ze, anders dan de luidsprekers in de huiskamer, niet bedoeld zijn om een zo aangenaam mogelijke weergave te produceren, maar een ongekleurd en dus zo saai mogelijk geluid. De grotere studiospeakers zijn over het algemeen duur, maar voor ons doel zijn kleine, zogenaamde 'near field' luidsprekers veel beter geëigend. Deze hoeven omdat ze zo dichtbij staan maar weinig volume te leveren, waardoor de vervorming ook makkelijker laag kan blijven.

Er hoort uiteraard ook een versterker bij, of je moet 'actieve' luidsprekers met een ingebouwde versterker toepassen. Redelijk voordelige monitorversterkers (en luidsprekers) vind je bij Samson, een populaire luidspreker op dit gebied is verder de kleine Spirit Absolute Zero. Het is verder niet gezegd dat een goede hifi-versterker geen dienst kan doen en ook luidspekers die een neutraal geluidsbeeld produceren zijn zeker bruikbaar. Zo gebruik ik zelf met veel plezier een goedkope Deense luidsprekerset (Eltax Symphony 4.3) die een helder en open geluid bezit en die ik tijdens een uitverkoop op de kop tikte.

Hoofdtelefoon

Het lijkt aantrekkelijk om voor de controle van een hoofdtelefoon gebruik te maken. De vervorming is vaak lager, je kunt zeer intens luisteren en het is goedkoper, ook al omdat geen aparte versterker is vereist omdat deze al in het mengpaneel is ingebouwd. Daat staat als nadeel tegenover dat het langdurig met hoofdtelefoon werken vermoeiend is en dat je er eigenlijk nooit mee kunt volstaan omdat je luisterervaring toch anders zal zijn dan die van de doorsnee luisteraar die met luidsprekers zal werken. Bij een wat hoger volume is de kans op gehoorschade bovendien bepaald niet denkbeeldig.

Computer en geluidskaart

De tegenwoordige computers zijn allemaal wel zo krachtig dat ze de meeste muziektaken zonder meer aankunnen. Alleen bij toepassing van de omvangrijke virtuele samplers worden specifieke eisen gesteld. De toegepaste geluidskaart echter verdient wel nadere aandacht. Hoewel sommige standaardkaarten redelijk hoog kunnen scoren zal men toch liever naar de semi-professionele kaarten grijpen die in de middensector een uitmuntende prijs/prestatieverhouding te zien geven. De kwaliteit ervan zou in een professionele studio van zo'n tien jaar geleden niet hebben misstaan.

Er zijn vier merken die aan deze eisen voldoen en die goed verkrijgbaar zijn: De Audixy 2 van Creative, de fabrikant van de bekende Soundblaster, de EWX24/96 van het Duitse Terratec en de Koreaanse merken Hoontech/ST Audio (DSP24 Value) en Ego-Sys (Audioterminal 10). Dit zijn kaarten in de prijsklasse van 120-160 euro, die op 24-bits kunnen opnemen tot een frequentie van 96 kHz. Ze zijn alle voorzien van digitale in- en uitgangen, van moderne, snelle ASIO 2-drivers en van gebundelde softwarepakketten die in principe zonder meer een adequate geluidsproductie mogelijk maken.

Programma's

Behalve de hierboven beschreven hardware is ook de toegepaste software van groot belang en dat des te meer waar bijzondere eisen worden gesteld of waar de muziekproductie is gericht op speciale muziekvormen. Het ligt dan voor de hand om de daar speciaal voor ontwikkelde aan te schaffen. Ook hier gaat de kost voor de baat uit en wie de hoogste eisen stelt zal daarvoor flink in de buidel dienen te tasten. Wat betreft het opnemen en bewerken van digitale audio spreken we dan over prijzen van zo'n 500 euro of meer. Namen zijn WaveLab van Steinberg, SoundForge van Sonic Foundry en Samplitude van Magix.

Gelukkig bestaan er van enkele bovengenoemde pakketten ook lichtere versies met een aanmerkelijk vriendelijker prijskaartje, maar met nog steeds een uitstekende kwaliteit. Zo kost Sony's SoundForge Audio Studio (het vroegere SoundForge XP) ca. 60 euro en Magix Music Studio ca. 70 euro. Het laatste pakket omvat overigens ook nog een uitgebreide midi-sequencer waarmee je als het ware noot voor noot of instrument na instrument een complete compositie kunt samenstellen. Er bestaat bovendien een open-source audio editor, Audacity, die zelfs helemaal gratis is. Van alle drie pakketten volgen besprekingen...

l e e s v e r d e r

Over kabels en connectors

Het is natuurlijk wel logisch dat vooral de 'kastjes' in de schijnwerpers plegen te staan en dat daar zo uitgebreid over wordt gepraat en specificaties en prijzen worden vergeleken. Over de aansluitsnoeren, die eigenlijk net zo belangrijk zijn voor het functioneren van het geheel, heeft niemand het. Alleen wanneer een essentiële kabel bij een belangrijke gebeurtenis ontbreekt worden we ineens met onze neus op het feit gedruk dat een keten slechts zo sterk is als z'n zwakste schakel. Nuttig dus om in een beknopt overzicht de voornaamste kabels en connectors aan u voor te stellen.

l e e s v e r d e r