De trompet is een redelijk populair instrument, maar niet zo alomvertegenwoordigd als de gitaar. Je zult het instrument echter over de hele wereld tegenkomen en dan ook vaak in een leidende rol... in de jazz, in Caribische muziek als salsa en merengue, in alle soorten 'brassbands', harmonieorkesten en fanfares, maar ook in de symfonische muziek, van vroeger en nu. Want de 'trompet', dat wil zeggen de familie van trompetachtigen kent beslist een respectablele leeftijd.
Voor de oorsprong moet je duizenden jaren teruggaan en het verwante begrip 'hoorn' betekende toen ook letterlijk de hoorn van een dier waarbij je op de kleinste opening op een bepaalde manier kon blazen om een vrij luide toon te verkrijgen. Daarop ontdekte ongetwijfeld iemand dat een kleine hoorn een hogere toon voortbracht dan een grote en ook zal op een gegeven moment iemand zeker ook het effect hebben ontdekt van in die hoorn geboorde gaatjes, waardoor andere tonen ontstaan.
Of mogelijk was een eerdere stap de ontdekking dat je, door je lippen meer of minder samen te persen, een reeks van opvolgende tonen - de 'natuurtonen' - voort kon brengen. Doordat de grondtoon afhankelijk is van de lengte ontstonden er langzamerhand trompetvariaties met verschillende lengten en omdat dit bij langere buizen knap onhandig werd ging men deze als het ware oprollen. De materialen waren zink, brons, zilver, maar tenslotte vooral messing (ook wel 'geelkoper' genoemd - een legering van roodkoper en zink).
In het begin van de 19e eeuw was de precisie bij instrumentmakers zover gevorderd dat men ook goed werkende 'ventielen' kon vervaardigen. Door deze in te drukken kon men een extra stukje buis inschakelen en zo naar verkiezing een halve, hele, of anderhalve noot lagere reeks aan natuurtonen produceren. Behalve de indrukbare ventielen kende men echter ook draaibare cylinderventielen en in het geval van de (schuif)trombone werd de verlenging van de buis gewoon verkregen door hem - inderdaad - uit te schuiven.
Uit de grote verscheidenheid aan trompetachtige instrumenten die in de loop van de geschiedenis ontstonden zijn er slechts een handjevol overgebleven. Zoals de hiernaast getoonde 'cornet', een wat zachter klinkende en enigszins in elkaar gedrukte versie van de trompet. Een mooi en ook wat 'ronder' klinkend instrument dat onder andere veel werd gebruikt in de oudere New Orleans-jazz en nog steeds populair is voor de hernieuwde Dixieland-variaties hierop. De 'bugel' of 'Flügelhorn' is een nog wat warmer klinkende variant die vooral in modernere jazzvormen populair is geworden.
NB Zoals veel op deze website is ook dit onderwerp 'werk in uitvoering'. Graag ontvangen we bijdragen van anderen - vertel je eigen verhaal over het instrument waar je van houdt...
Hoewel de trompet in veel muziekvormen een belangrijke rol speelt heeft zij vooral een leidende rol toebedeeld gekregen in de jazz en dit van het allereerste begin. Dit was niet helemaal toevallig, want deze muziek kende vanuit zijn Afrikaanse erfenis een structuur van een sterke eerste stem met een omspelende tweede stem. De trompet leende zich eigenlijk als vanzelfsprekend voor de eerste rol en rietinstrumenten - aanvankelijk de klarinet en later de saxofoon - voor de tweede.
Iemand die in belangrijke mate de jazz mede heeft vormgegeven is dan ook een trompettist... Louis Armstrong (hij begon overigens op cornet). Aanvankelijk als een opvallende jonge speler in het orkest van de toen beroemde Joe 'King' Oliver en daarna jazzgeschiedenis makend met zijn Hot Five (zie foto) en Hot Seven combinaties. Vooral zijn (nog steeds) prachtige 'West End Blues' met het eerstgenoemde orkest uit 1928 heeft ontelbare mensen over de hele wereld ontroerd en hun de oren geopend voor de jazz...
Op de jazzsite van het Smithsonian Institute zijn enkele kenmerkende opnamen van Armstrong - inclusief een beknopte uitleg - te beluisteren in streaming Real Audio (hiervoor dient wel deze gratis afspeler aanwezig te zijn, maar dat zal meestal al het geval zijn en is anders te downloaden). Niet alleen het hierboven genoemde 'West End Blues', maar ook 'Potato Head Blues' uit 1927 en gespeeld met zijn Hot Seven. Een informatieve site over zijn leven en muziek is verder satchmo.net.
Superlatieven ook voor Bix Beiderbecke, een bezeten trompettist en conettist van Duitse afkomst die in het intense muzikale klimaat van Chicago van de twintiger jaren bijna letterlijk losbrande. Mede door zijn ongeremde alcoholinname brande zijn kaars als het ware aan twee kanten op en werd hij slechts 28 jaar oud. Hij was een zowel swingende als lyrische muzikant die - hoewel zonder veel formele muziekopleiding - ook klassieke invloeden als van Debussy in zijn meeslepende spel wist te verwerken.
Zijn invloed was al met al zeer groot en hij drukte een belangrijk stempel op de ontwikkeling van de jazz na hem, mede door zijn vruchtbare samenwerking met saxofonist Frankie Trumbauer (die zelf ook een hele generatie na hem schatplichtig maakte). Behalve een unieke instrumentalist was hij verder ook een fantastisch arrangeur en schepper van stemmingsvolle en complexe composities die voorlopers waren van zowel de swingstijl van de dertiger jaren als de impressionistische jazz van muzikanten als Bill Evans en Miles Davis.
De trompettisten Bobby Hacket, Harry James en plaatsgenoot Clark Terry waren aanvankelijk zijn grote voorbeelden, maar het was vooral de legendarische Dizzy Gillespie die een muzikaal vuur in hem deed ontsteken. En ondanks afschuwelijke periodes met overmatig drugs- en drankgebruik is dat nooit gedoofd en bleef Davis zich als bijna geen ander muzikaal ontwikkelen. Bebop, Cool Jazz, Hard Bop, modale muziek, avant-garde, fusion en noem maar op... Miles Davis was erbij en stond vaak in de eerste gelederen...
Wordt vervolgd...